Koronavirüsten yakınlarını kaybedenlere nasıl destek olunabilir?

Koronavirüs, günlük yaşamda birçok rutini değiştirdiği gibi can kayıplarından dolayı yaşanan yas süreçlerini de etkiledi. Salgın nedeniyle kültürel ritüeller de zorunlu olarak değişti. Yakınlarını korona nedeniyle kaybedenler, yas dönemini evde tek başına ya da aileleriyle geçirmek durumunda kaldı. Uzmanlar özellikle sosyal destekle ayakta kalan 65 yaş üzeri için uyarıyor; ”Sık sık arayın, kaybettikleri yakınlarıyla ilgili anılarını dinleyin.”

Koronavirüs, yas süreçlerine ve yasın yaşanma biçimine de etki etti. Kültürel ritüeller zorunlu olarak değişti. Yakınlarını kovid-19’dan kkoaybedenler, evde tek başına veya ailesiyle yaşamak zorunda kaldı.

Üsküdar Üniversitesi NP Etiler Tıp Merkezi’nden Klinik Psikolog Serkan Elçi, özellikle 65 yaş üzeri kişilerin yas sürecini sağlıklı geçirebilmeleri için çevresindeki bireylerin sorumluluk almaları gerektiğine vurgu yaparak, şunları söyledi.

Ruhsal mesafeyi yakın tutun

Koronavirüs günlük yaşamda birçok rutini değiştirdiği gibi can kayıplarından dolayı yaşanan yas süreçlerine ve yasın yaşanma biçimlerine de etki etti. Evde geçirilen bu sürecin yanı sıra, kişiler yakınlarını virüs nedeniyle kaybettiklerinde kendileri de zorunlu olarak 14 günlük karantina sürecinden geçiyorlar. Bu da ikinci bir travmaya neden oluyor ve sonucunda dayanıklılıklarında azalmalar görülebiliyor. Kişinin böyle bir durumda hem yakını, hem de kendisi için endişe duyuyor olması travmanın ilk unsurlarındandır. Bu noktada eğer bir sağlık kuruluşundalarsa oradaki ekibin tutumu ilk psikolojik müdahale anlamında oldukça önemli. Eğer evde karantina sürecindelerse telefonla kendileriyle kurulacak iletişimin sıklığı arttırılmalıdır. Yani sosyal mesafe kuralı uygulansa da, ruhsal mesafe yakın tutulmalıdır.

65 yaş üstü kişilerin vefat eden kişilerle ilgili anılarını dinleyin

Özellikle evden çıkma yasağı bulunan 65 yaş üstü için bu süreç daha da zor hale geldi. Çünkü bu yaş grubu, sadece sosyal destekle ayakta kalan ve motivasyonunu sağlayan gruptur. Daha genç nesil uğraşlarıyla vakit geçirmeye başlayarak, zihnini dağıtabiliyor. 65 yaş üstü kişilerin yas sürecini daha sağlıklı geçirebilmeleri için çevresindeki bireyler sorumluluk almalı. Yüz yüze olmasa da sık sık görüntülü konuşma yaparak, onların yakınıyla ilgili anlatmak isteyeceği anılar dinlenebilir. Yas sürecinde bu yaş grubu, vefat eden kişiyle ilgili anıları anlatarak, kendilerini daha çabuk duruma adapte edebiliyorlar.

Yas süreci uzayabilir

Salgın dolayısıyla kayıpların ardından normal süreçlerin görülmesinde farklılık olmuyor. Fakat bu dönemdeki sürenin daha uzun olduğu varsayılıyor. Örneğin inkar dönemi ilk birkaç günlük dönem iken, şimdilerde daha da uzun sürelere yayılması muhtemeldir. Çünkü yüz yüze sosyal desteğin bu aşmadaki faydası oldukça fazla.

Ayrıca kaybın yaşandıktan sonraki ilk 1 ay kritik dönemdir. 1 ay içerisinde kaybı olan kişilerin hissettikleri negatif düşünce ve duygu içeriklerinin azalmasını, 3 ay içinde de rutin hayatına tekrardan dönüşlerin olması beklenir. Ezber bozduran korona, yas süreçlerinin işleyişinde de değişikliklere neden oldu.