Kanser tedavisi kadar önemli: ”Kanser rehabilitasyonu”
Kanser tanısı konulan hastaların yüzde 54’ünün rehabilitasyona ihtiyacı bulunuyor. Çünkü hastalar yorgunluk, güçsüzlük, kondüsyon kaybı, bası yaraları ve yürüme sorunu gibi yan etkiler yaşayabiliyor. Uzmanlara göre, kanser rehabilitasyonu tedavi kadar önemli. Koruyucu, restoratif, destekleyici ve palyatif tedavi olarak 4 evreye ayrılan kanser rehabilitasyonu, hastalığın her evresinde uygulanabiliyor.
Günümüzde tanı ve tedavi olanaklarının artmasıyla kanser hastalarının iyileşme oranın yükseliyor. Birçok kronik hastalığın tedavisi ve hastalığa uyum sürecinde kullanılan rehabilitasyonun, kanser hastalarında da olumlu etkileri olduğuna işaret eden Liv Hospital Ulus Fizik Tedavi ve Rehalitasyon Uzmanı Doç. Dr. Hülya Sirzai, konuya ilişkin şu bilgileri verdi.
Kanser rehabilitasyonu nedir?
Kanser rehabilitasyonu, kanserli bir hastaya, hastalığın ve tedavilerin belirlediği sınırlar içerisinde maksimum fiziksel, sosyal, psikolojik ve mesleki fonksiyonların kazandırılmasına yardımcı olmaktır.
Yararları
Kanser tanısı konulan hastaların yüzde 54’ünün rehabilitasyona ihtiyacı vardır. Çünkü kanser hastalarında fonksiyonel yetersizliğe yol açan ve rehabilitasyon gereksinimi oluşturan pek çok durum söz konusudur. Yorgunluk, güçsüzlük, kondüsyon kaybı, ağrı gibi genel sorunlar olabileceği gibi spesifik kanser tiplerinde daha ön planda olan yürüme sorunları, kendine bakım sorunları, iletişim sorunları, yutma güçlüğü, lenfödem, bası yaraları, paraneoplastik nöromusküler sendromlar, beyin metastazı, omurilik metastazı, osteoporoz, mesane-barsak disfonksiyonu, seksüel disfonksiyon ya da kemoterapi ve radyoterapiye bağlı yan etkiler de görülebilir.
Kişiye özel planlanan, gerçekçi hedeflere sahip hastanın aktif katılımını sağlayan, eğitim ve psikososyal danışma unsuru olan multidisipliner bir rehabilitasyon programı, kanser hastalarının şikayetlerini azaltarak, fonksiyonel yeteneklerini ve hayat kalitesini belirgin olarak arttırır.
Kanser rehabilitasyonu nasıl yapılıyor?
Rehabilitasyon, hastalığın her evresinde uygulanabilir. Kanser rehabilitasyonu koruyucu, restoratif, destekleyici ve palyatif tedavi olarak 4 evreye ayrılmıştır.
Koruyucu rehabilitasyon evresi: Koruyucu rehabilitasyon evresinde, sorunlar ve fonksiyon kaybı oluşmadan veya artmadan önce hastanın eğitimiyle sorunların şiddetinin azaltılmasını amaçlanır. Örneğin cerrahi öncesi hastaya solunum egzersizlerinin öğretilmesi, cerrahi sonrasında hastanın bu egzersizleri daha bilinçli uygulamasını ve solunum yollarını temizlemesini sağlar.
Amputasyon öncesi hastaya koltuk değneğiyle yürüme eğitimi verilmesi, operasyon sonrası rehabilitasyonun başarısını artırır. Mesane karsinomu nedeniyle operasyonu planlanan bir hastada da operasyon öncesi değerlendirmenin önemi büyüktür. Hasta ve ailesine vezikostomi bakımı ve seksüel fonksiyonlarda oluşabilecek değişiklikler konusunda eğitim verilmesi gerekir.
Restorotif evre: Kanser rehabilitasyonunda restoratif evre; hastalık veya tedavilere bağlı oluşan sorunları aşmayı, hastalık öncesi fonksiyonel düzeye hızla dönmeyi ve maksimum kapasiteyi kazandırmayı amaçlar. Tedavisi tamamlanmış kişilerin bağımsızlığını kazanması ve işine dönmesi hedefler arasındadır.
Bu fazda tedavi planı yapılırken, hasta ve ailesi için gerçekçi bir amaç belirlenmeli ve kabul edilebilir bir program yapılmalıdır. Bu evre için gerekli süre hastanın yaşı, mental durumu, motivasyonu ve fiziksel sorunlarıyla değişiklik gösterir. Ayrıca psikolojik adaptasyon da önemli yer tutar. Bu evrede başarı, hastanın daha önceki aktivitelerine dönmesi ile değerlendirilir.
Destekleyici evre: Destekleyici evre, hastalığın ve tedavi gereksiniminin devam etmesi ve fonksiyonel yetilerde değişiklik olmasıyla karakterizedir. Bu evrede rehabilitasyonun amacı, fonksiyonel değişiklikleri sınırlamak ve fonksiyon kaybının oluşturacağı problemleri azaltmaktır.
Hastanın gereksinimleri bu fazda farklılıklar gösterir. Beyin tümörlerinde kognitif rehabilitasyon, kemik ve yumuşak doku tümörlerinde ekstremite koruyucu cerrahi sonrasında uygulanan yürüme egzersizleri ve denge rehabilitasyonu destekleyici rehabilitasyona örnektir. Bu evrede bağımsızlığı sağlamak amacıyla evde belirli düzenlemelerin ve değişikliklerin yapılması gerekli olabilir. Bakım aktivitelerinin yanı sıra cilt ülserleri ve kontraktürler gibi diğer problemlerin önlenmesi amaçlanır.
Palyatif evre: Palyatif rehabilitasyon hastalığın terminal döneminde olan hastalara yöneliktir. Bu dönem fonksiyon kaybının ilerlemesiyle karakterizedir. Palyatif tedavinin amacı, hastalığa ait komplikasyonların azaltılması veya elimine edilmesi, hasta ve ailesinin fiziksel ve emosyonel olarak rahatlatılmasıdır. Semptomlara, özellikle ağrıya yönelik tedavi önemli yer tutmaktadır. Bağımlılığın bu dönemde artmasına karşın, belirli fonksiyonlarda bağımsızlık sağlanması ve evde bakım konusunda aile eğitimi verilmesi gerekir.
