Çok fazla şekerleme demansın habercisi olabilir mi?
Gündüzleri sık sık uyuma ihtiyacı duyan yaşlı yetişkinlerle ilgili 10 yıllık araştırma, dikkat çekici bir bağlantı ortaya koydu. Her gün veya neredeyse her gün öğle uykusu uyuyanlarda demans gelişme riskinin daha yüksek olduğu belirlendi. Uzmanlar ise kısa süreli ve ara sıra yapılan şekerlemelerin tek başına demans belirtisi olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Gündüz kısa bir süre uyumak, özellikle gece kötü uyunduğunda yorgunluğu azaltmak ve dinlenmek için yaygın olarak kullanılan bir yöntem. Ancak yaşlı yetişkinlerde giderek artan ve kontrol edilemeyen gündüz uykululuğu, beynin ve uyku-uyanıklık sisteminin sağlığı açısından önemli bir ipucu olabilir.
Johns Hopkins Üniversitesi araştırmacılarının 65 yaş ve üzerindeki 995 yetişkini 10 yıl boyunca takip ettiği çalışmada, sık gündüz uykusu ile demans gelişimi arasında dikkat çekici bir ilişki bulundu.
Her gün şekerleme yapanlarda demans riski yüzde 48 daha yüksek
The Journals of Gerontology dergisinde yayımlanan araştırmada, her gün veya neredeyse her gün öğle uykusu uyuyan yaşlı yetişkinlerin, nadiren ya da hiç gündüz uykusu uyumayanlara kıyasla demans geliştirme riskinin yüzde 48 daha yüksek olduğu bildirildi.
Araştırmada istemsiz şekilde uyuklama da dikkat çekti. Gündüz farkında olmadan uyuyakalan kişilerde demans riski daha yüksek bulundu.
Ancak araştırmanın önemli bir noktası var: Bu sonuç, gündüz uykusunun doğrudan demansa yol açtığını göstermiyor.
Araştırmacılar, sık ve özellikle istemsiz gündüz uykusunun, beynin uyku-uyanıklık döngüsünde veya bilişsel işlevlerde meydana gelen değişikliklerin bir belirtisi olabileceğini değerlendiriyor.
20 dakikalık uyku demansa mı yol açıyor?
Hayır. Araştırmanın sonuçları, ara sıra yapılan kısa bir şekerlemenin doğrudan demansa neden olduğunu göstermiyor.
Özellikle gece uykusunun yetersiz olduğu dönemlerde gündüz kısa süreli dinlenmek normal olabilir. Burada uzmanların dikkat çektiği nokta, kişinin daha önce ihtiyaç duymadığı halde giderek daha sık gündüz uyumaya başlaması ve bunu kontrol etmekte zorlanması.
Başka bir ifadeyle, sorun yalnızca “kaç dakika uyunduğu” değil; gündüz uykusunun sıklığı, istemsiz olup olmadığı ve kişinin genel uyku düzeninde meydana gelen değişikliklerle birlikte değerlendirilmesi.
Gündüz uykululuğu neden önem taşıyor?
Uyku ve beyin sağlığı arasında güçlü bir ilişki bulunuyor. Gece uykusunun bozulması, uyku apnesi, bazı ilaçlar, depresyon, hareketsizlik ve çeşitli sağlık sorunları gündüz aşırı uykululuğa neden olabilir.
Bu nedenle özellikle ileri yaşlarda gündüz uykusu alışkanlığında belirgin bir değişiklik meydana geldiğinde bunun tek başına “normal yaşlanma” olarak görülmemesi gerekiyor.
Araştırmacılara göre sık gündüz uyuklama, bazı kişilerde henüz belirgin bir bilişsel sorun ortaya çıkmadan önce dikkat edilmesi gereken bir işaret olabilir.
Demansın erken belirtileri neler?
Gündüz uykululuğundaki artış tek başına demans tanısı koydurmaz. Ancak bunun yanında aşağıdaki belirtiler de ortaya çıkıyorsa sağlık değerlendirmesi yapılması önem taşıyabilir:
- Yakın zamanda yaşanan olayları hatırlamakta zorlanma
- Aynı soruları veya konuları tekrar tekrar gündeme getirme
- Günlük işleri yapmakta zorlanma
- Kelime bulma veya konuşmayı sürdürmede güçlük
- Para, ilaç veya randevu gibi günlük işleri yönetmede zorlanma
- Zaman ve mekân konusunda kafa karışıklığı
- Daha önce kolaylıkla yapılan işlerde belirgin performans düşüşü
- Kişilik veya davranış değişiklikleri
Bu belirtilerin farklı nedenleri de olabilir. Bu nedenle demans tanısı yalnızca gündüz uykusuna bakılarak konulamaz.
Gündüz uykusu ne zaman dikkate alınmalı?
Uzmanların dikkat çektiği asıl nokta, kişinin normal uyku düzenindeki değişikliklerdir. Daha önce nadiren şekerleme yapan bir kişinin her gün ve giderek daha uzun sürelerde uyumaya başlaması, özellikle de gece yeterince uyumasına rağmen gün içinde sürekli uyuklaması, doktorla görüşmek için bir neden olabilir.
Şekerleme yapmak tamamen zararlı mı?
Hayır. Kısa ve planlı bir gündüz uykusu, bazı kişilerde dinlenmeye yardımcı olabilir. Ara sıra yapılan kısa şekerlemeleri demans belirtisi olarak değerlendirmek doğru değildir.
Ancak yaş ilerledikçe ortaya çıkan yeni ve belirgin gündüz uykululuğu, özellikle unutkanlık veya diğer bilişsel değişikliklerle birlikte görülüyorsa dikkate alınmalıdır.
Araştırmanın en önemli mesajı ise şu: Gündüz uykusunun kendisinden çok, uyku ihtiyacındaki açıklanamayan ve kalıcı değişiklikler beyin sağlığı açısından önemli bir ipucu olabilir.
