Çocuklara ”takdir mi, tanımlayıcı takdir mi”?
Takdir ve övgü dendiğinde bazı ailelerin ‘sen çok zekisin, çok çalışkansın, herkesten güzelsin” gibi etiketlemeye yönelik cümleler kurdukları görülüyor. Uzmanlara göre, çocukların sahip oldukları fiziksel ya da bilişsel özellikler değil, onların gösterdikleri emek, çaba ve doğru davranış övülmeli. Yani, ”tanımlayıcı takdir”.
Ebeveynler, çocuklarını hangi cümlelerle takdir etmeli? Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Emel Sarı Gökten, çocuklarda olumlu davranışları pekiştirmenin, doğru davrandıkları zamanlarda tanımlayıcı takdir almalarına bağlı olduğunu vurguladı.
Doç. Dr. Gökten, çocuklarda olumlu davranışları pekiştirmenin yöntemlerine ilişkin şu bilgileri verdi:
Takdir ve övgüler olumsuz davranışları azaltıyor
Anne ve babalar, çoğunlukla çocuklarının olumsuz davranışlarından yakınıyor ve bunları nasıl azaltacaklarını öğrenmek istiyorlar. Ebeveynlerin yakındıkları davranışların olumlu versiyonunu gördüklerinde, söz konusu davranışı takdir etmeleri gerekiyor. Çünkü biliyoruz ki çocuklar takdir, övgü ve ödül gibi olumlu geri bildirimler aldıkları davranışları tekrar yapmaya daha eğilimlidir. Tekrar edilen olumlu davranışlar ise olumsuz davranışların görülme sıklığını azaltıyor.
”Çok zekisin, çok güzelsin” gibi sözler çocukta yanlış algı oluşturuyor
Takdir ve övgü dendiğinde bazı ailelerin ‘sen çok zekisin, çok çalışkansın, sen herkesten güzelsin’ gibi etiketlemeye yönelik cümleler kurduklarını görüyoruz. Çocukları överken sahip oldukları fiziksel ya da bilişsel özellikleri vurgulayarak değil, onların gösterdikleri emeği, çabayı ve doğru davranışı övmeliyiz.
Fiziksel ya da bilişsel özelliklere dayalı bir övgünün çocukta ‘ben zaten zekiyim, ben herkesten akıllıyım’ gibi benlikle ilgili değerlendirmelere ve kafa karışıklıklarına yol açabiliyor. Bazı çocuklar o kadar çok bu yakıştırmaları duyarak büyürler ki, kendileri ile ilgili gerçekçi olmayan ya da zaten çok zeki olduklarını düşünmeye başladıkları için çalışmaya gerekli olmadığı yönünde yanlış algılara sahip olmaya başlıyorlar. Bu da çocuğun kendi kapasitesini kullanma, çalışma ve emek verme azmini engelliyor.
Tanımlayıcı takdir nedir?
Çocuklarda doğru davranışları pekiştirmek, doğru davrandıklarında tanımlayıcı takdir almalarıyla mümkün olabiliyor. Tanımlayıcı takdir dediğimizde, tam olarak neyi övdüğümüzü çocuğun anlamasından bahsediyoruz.
Tanımlayıcı takdirde, ‘‘Ben söylemeden odanı toparlayıp temizlediğin için teşekkür ederim’, ‘kardeşinle böyle güzelce oyun kurup oynadığınız için size bravo’ gibi cümleleri örnek gösterebiliriz. Çünkü, anne ve babalar sadece ‘aferin’ ya da sadece’‘teşekkürler’ dediğinde, çocuk tam olarak neyin bu övgüyü aldığını anlamayabilir.
