Beklenen Kovid-19 aşısının patent koruması olacak mı?
- Bahar aylarında aort yırtılması riski artıyor - 13 Nisan 2026
- Demir eksikliği mi yoksa bahar yorgunluğu mu? - 12 Nisan 2026
- Türkiye kendi kanser ilacını dünyaya kazandırmaya hazırlanıyor - 6 Nisan 2026
Tüm dünya Kovid-19 aşısını bekliyor. herkesin aklındaki soru şu; aşıyı hangi ülke bulacak, tüm dünya bundan eşit bir şekilde yararlanabilecek mi?
Destek Patent, aşılar üzerindeki patent koruması ve kamu yararı gerekçesiyle zorunlu lisans durumlarını değerlendirdi.
Çin’de başlayan ve tüm dünyaya yayılan Kovid 19 virüsü sebebiyle hayatını kaybedenlerin sayısı 500 binli rakamlara yaklaşırken yaşanan kaostan etkilenen tüm dünya merakla bulunacak aşıyı bekliyor.
Virüsün dünyaya yayılmasını takiben Dünya Sağlık Örgütü’nün salgını pandemi olarak ilan etmesinden sonra önde gelen bilimsel kurum ve tıp insanları tarafından farklı araştırma programlarında Kovid-19 aşısının geliştirilmesi için çalışılıyor. Aynı zamanda tüm dünyada Kovid-19 tedavisinde kullanılmak üzere geliştirilen ilaçların patentlerinin alınması için de başvurular yapılıyor.
Aşılar üzerindeki patent koruması ve kamu yararı gerekçesiyle zorunlu lisans durumları
Patent, buluş sahibinin, buluş konusu ürünü üçüncü kişilerin belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etmesini engelleme hakkı olan belgedir. Başka bir ifadeyle patent ürettirtmeme, sattırtmama, kullandırtmama hakkıdır. Dünyadaki tüm ülkeler Kovid-19 virüsü için geliştirilecek aşının bazı şirketler veya hükümetler tarafından patentle kısıtlanmasından endişe ediyor. Bu konu patent ile bir aşının tekel hakkı elde edilmesi ve kamu yararı söz konusu olduğunda devletlerin alması gereken kararlar neler olmalı sorularına neden oluyor.
Destek Patent Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yamankaradeniz, aşılar üzerindeki patent koruması ve kamu yararı gerekçesiyle zorunlu lisans durumları hakkında, “Öncelikle doğada var olan mikro organizmalar, doğanın bir parçası olduğu için keşifleri bir buluş olarak değerlendirilmiyor, dolayısıyla patentlenemiyor. Bu sadece bizim ülkemizde değil, Avrupa Patent Ofisi’, Avusturya Patent Ofisi ve İsveç Patent Ofisi gibi dünyanın birçok ülkesinde bu şekilde değerlendiriliyor. Fakat bu kural, laboratuvar ortamında üretilebilen ya da geliştirilebilen mikroorganizmalar için geçerli değil. Gelişmiş pek çok ülkede, insan eliyle üretilmiş ya da geliştirilmiş mikroorganizmalar ile biyolojik materyaller patentlenebilir durumda” dedi.
Ülkemizde de aşılar konusunda TÜRKPATENT veri tabanında yüzlerce yayınlanmış başvuru mevcut olduğunu ifade eden Yamankaradeniz, ”Aşının patentle korunabileceğini ve tekel hak sahipliğinin olabileceği mümkündür. Ancak, patent hakkını elde edecek kişilerin yetkileri kamu sağlığının etkilendiği pandemi, savaş gibi istisnai durumlarda zorunlu lisansla sınırlandırılabilmektedir” dedi.
